Handtók lögreglan þig
eða beitti þig þvingunaraðgerðum?
Þú gætir átt rétt á bótum.

Lögreglan má ekki leita á þér NEMA:

1. Dómari gefi leyfi (dómsúrskurður) — hann gerir það bara ef skilyrði leitar eru til staðar.
2. Þú gefir leyfi — lögreglan má ekki þvinga þig, t.d. með hótunum eða loforðum, eða líta á þögn eða rænuleysi sem samþykki. Hún má bara leita þar sem þú leyfir. Þú mátt alltaf draga leyfið til baka og þá verður hún strax að hætta leitinni.
3. Neyðartilvik — ef raunveruleg hætta er á að sönnunargögn glatist meðan lögreglan bíður dómsúrskurðar má hún leita strax án úrskurðar.

Skilyrði leitar

• Rökstuddur grunur um að þú hafir framið glæp
• Nauðsynlegt að taka af þér hlutinn eða efnið — t.d. ef lögreglan heldur að þú sért með morðvopn eða ólögleg vímuefni

Framkvæmd

Lögreglumaður af sama kyni verður að framkvæma leitina. Ef þú ert kynsegin máttu ráða. Lögreglan verður að sýna þér virðingu og fara varlega.

Lögreglan má ekki leita inni í líkama þínum NEMA:

1. Dómari gefi leyfi (dómsúrskurður) — hann gerir það bara ef leitin er nauðsynleg og rökstuddur grunur er um alvarlegt brot.
2. Þú gefir leyfi — lögreglan má ekki þvinga þig, t.d. með hótunum eða loforðum, eða líta á þögn eða rænuleysi sem samþykki. Þú mátt alltaf draga leyfið til baka og þá verður lögreglan strax að hætta leitinni.

Skilyrði innvortis leitar

Jafnvel þótt þú samþykkir eða dómari leyfi leitina verða skilyrði líka að vera til staðar:

1. Rökstuddur grunur um að þú hafir framið alvarlegan glæp (brot sem getur varðað 6 ára fangelsi)
2. Það þarf að vera nauðsynlegt að taka hlutinn af þér

Framkvæmd

• Læknir verður fyrst að staðfesta að heilsan þín þoli leitina
• Læknir eða aðrir með tilskilda menntun verða að framkvæma leitina

Lögreglan má ekki framkvæma húsleit NEMA:

1. Dómari gefi leyfi (dómsúrskurður) — bara ef skilyrði leitar eru til staðar.
2. Þú gefir leyfi — lögreglan má ekki þvinga þig með hótunum eða loforðum, eða líta á þögn eða rænuleysi sem samþykki. Hún má bara leita þar sem þú leyfir. Þú mátt alltaf draga leyfið til baka og þá verður hún strax að hætta leitinni.
   
   Ef tveir búa saman verða báðir að gefa leyfi. Ef þú býrð hjá öðrum má hann ekki gefa leyfi fyrir leit í þínu herbergi.
3. Neyðartilvik — ef raunveruleg hætta er á að rannsókn spillist meðan lögreglan bíður dómsúrskurðar má hún leita strax án úrskurðar.

Skilyrði ef þú ert sakborningur

Jafnvel þótt þú samþykkir eða dómari leyfi húsleitina verða skilyrði líka að vera til staðar:

1. Rökstuddur grunur um að þú hafir framið afbrot
2. Leitin verður að hafa tilgang og tengjast rannsókninni
3. Lögreglan má bara gera húsleit ef hún ætlar að:
   • Finna þar manneskju sem lögreglan grunar um glæp (lögreglan heldur að hún sé þar inni)
   • Rannsaka þar manneskju, hlut eða sönnunargögn tengd afbrotinu
   • Finna þar hluti sem hún ætlar að taka til sín

Skilyrði ef þú ert ekki sakborningur

1. Rökstuddur grunur um að einhver hafi framið glæp sem varðar fangelsi
2. Leitin verður að tengjast rannsókninni
3. Lögreglan má bara leita ef:
   • Glæpur var framinn þar inni eða sá sem framdi glæpinn var handtekinn þar
   • Rökstuddur grunur um að sakborningur sé þar inni eða hlutur sem lögreglan þarf að taka

• Lögreglan má ekki gera húsleit á nóttunni, nema það geti skemmt rannsóknina að bíða fram á næsta dag
• Þú átt rétt á að fá verjanda á staðinn áður en leitin er gerð
• Lögreglan á að tilkynna eiganda eða umráðamanni um heimildina til húsleitar og bjóða viðkomandi að fylgjast með leitinni. Ef viðkomandi er ekki heima á lögreglan að kalla til heimilisfólk eða starfsfólk sem er á staðnum.
• Ef enginn er viðstaddur fyrir hönd eiganda eða umráðamanns á lögreglan að láta viðkomandi vita af leitinni eins fljótt og hægt er
• Ef einhver hindrar eða truflar leitina má lögreglan vísa viðkomandi í burtu
• Lögreglan verður að sýna varkárni og tillitssemi — t.d. ef börn eru á heimilinu ætti hún að gera húsleitina meðan þau eru ekki heima

Ef þú neitar að svara spurningum lögreglu getur hún lítið gert, nema leita til dómara og fá hann til að taka skýrslu af þér.

Ef þú neitar svo að svara spurningum dómara getur hann sektað þig — það er þó mjög sjaldgæft.

Þú þarft ekki að svara spurningum sem tengjast því hvort þú hafir framið glæp. T.d. „Braust þú inn í húsið með sakborningnum?“ — þeirri spurningu þarft þú ekki að svara.

Þessir mega alltaf neita

• Verjandi sakbornings
• Félagsráðgjafi, sálfræðingur, prestur, læknir eða svipaðir aðilar — mega ekki segja frá einhverju sem sakborningur hefur treyst þeim fyrir

Hvað gerist ef ég segi ósatt sem vitni?

Ef þú segir viljandi rangt frá eða lýgur getur þú hlotið sekt eða fangelsi í allt að 4 mánuði. Þetta á ekki við ef þú ruglast, manst hluti illa eða segir óvart vitlaust frá atburðum.

Þú mátt sleppa því að mæta í skýrslutöku sem vitni og/eða svara spurningum ef þú ert:

• Foreldri sakbornings, stjúpforeldri eða fósturforeldri
• Systkini sakbornings, stjúpsystkin eða fóstursystkin
• Maki eða fyrrverandi maki sakbornings
• Barn sakbornings, stjúpbarn eða fósturbarn
• Amma, langamma, afi eða langafi sakbornings — líka ef um stjúp- eða fósturtengsl er að ræða

Ef þú óttast að bera vitni

Ef þú ert hrædd/ur um að þú eða fjölskyldan þín verðið beitt ofbeldi ef þú berð vitni, getur þú óskað eftir nafnleynd. Þá fá bara dómari og lögregla upplýsingar um þig. Best er að leita til lögmanns.

• Þú átt rétt á að lögreglan segi þér strax af hverju þú ert í skýrslutöku og hvaða brot hún er að rannsaka
• Þú átt rétt á að tala við verjanda fyrir skýrslutökuna og hafa hann með þér í henni. Við mælum eindregið með því! Þú mátt velja hvaða lögmann sem er.
• Lögreglan á að sýna þér virðingu og kurteisi og vera róleg og tillitssöm
• Lögreglan má ekki lofa þér neinu fyrir að segja frá. Hún getur bent þér á að dómari hafi heimild til að milda refsingu þína ef þú gefur mikilvægar upplýsingar.
• Ef lögreglan lofar þér samt einhverju — fáðu það skriflega!
• Ef þú ert undir áhrifum verður lögreglan að skrá það í skýrsluna

Á ég rétt á að skýrslan sé tekin upp?

Lögreglan á að hljóðrita yfirheyrsluna þegar það er hægt. Hún á alltaf að taka upp þegar málið snýst um:

• Manndráp og líkamsmeiðingar — nema mjög lítilsháttar ofbeldisbrot
• Kynferðisbrot
• Stórfelld fíkniefnabrot: innflutningur á miklu magni, framleiðsla, umfangsmikil sala og dreifing

• Lögreglan verður að segja þér strax fyrir hvað þú ert handtekin/n
• Þú átt rétt á að hafa strax samband við lögmann
• Þú átt rétt á að láta nánustu ástvini vita — eða lögreglan lætur þá vita strax
• Ef þú óskar eftir læknisaðstoð, t.d. lyfjagjöf, verður lögreglan að kalla til lækni eða hjúkrunarfræðing eða fara með þig á spítala. Varðstjóri metur nauðsyn og ef vafi er skal hann túlkaður þér í vil. Þetta á að skrá hjá lögreglunni.
• Lögreglan verður að skila þeim hlutum sem hún tekur af þér þegar handtökunni lýkur

Hvað á lögreglan að skrá?

• Nafn, kennitölu og heimilisfang
• Ástæðu handtöku — hvar og hvenær
• Hverjir unnu að handtökunni
• Hvort þú virtist vera undir áhrifum eða í andlegu ójafnvægi
• Hvort þú varst með sýnilega áverka fyrir eða við handtöku
• Hvenær þér var kynnt réttarstaða þín og hverjir gerðu það
• Óskir þínar um verjanda og tilkynningu til vandamanna — og hvenær og hvernig orðið var við þeim
• Hvert þú varst færð/ur eftir handtöku

Án þess að glæpur hafi verið framinn

• Til að halda uppi lögum og reglu — t.d. ef þú raskar almannafriði eða hætta er á óeirðum
• Ef þú hefur ekki heimild til að dvelja á Íslandi
• Ef þú mætir ekki í afplánun
• Ef þú ert strokufangi
• Ef þú hefur rofið skilorð, reynslulausn eða náðun

Lögreglan verður að segja þér ástæðu handtökunnar og má ekki halda þér lengur en nauðsyn krefur — mest í 24 klukkustundir.

Vegna rannsóknar máls

• Ef það er rökstuddur grunur um að þú hafir framið brot
• Lögreglan telur það nauðsynlegt til að koma í veg fyrir áframhaldandi brot eða til að koma í veg fyrir að sönnunargögn skemmist, tryggja að þú látir þig ekki hverfa, eða tryggja öryggi þitt eða annarra
• Þú neitar að segja nafnið þitt og það er nauðsynlegt fyrir rannsóknina
• Þú mætir ekki í skýrslutöku sem sakborningur
• Þú hefur strokið úr gæsluvarðhaldi
• Það eru óeirðir í gangi og það er hætta á miklum líkamsmeiðingum eða tjóni á eignum

• Þú átt rétt á að hafa strax samband við lögmann
• Þú átt rétt á að hafa strax samband við nánustu ástvini
• Stjórnandi lögregluvaktarinnar getur frestað þessu ef hann heldur að það gæti skemmt rannsóknina — en hann verður alltaf sjálfur að láta ástvini þína strax vita um handtökuna

Ef lögreglan leyfir þér ekki samband

Hún þarf að gera það með skriflegri og rökstuddri ákvörðun og kynna þér hana.

Ef þú ert yngri en 18 ára

Lögreglan verður að hafa samband við forsjáraðila þína og barnaverndarþjónustu.

Lögreglan má bara nota kylfur þegar aðrar aðferðir hafa ekki dugað og það er nauðsynlegt. Aðeins í þessum tilvikum:

• a) Til að koma í veg fyrir árás á lögreglumanninn sjálfan eða þriðja mann
• b) Til að handtaka hættulega brotamenn
• c) Þegar einhver reynir að koma í veg fyrir handtöku eða reynir að frelsa handtekinn mann
• d) Þegar einhver reynir að hindra lögregluna í starfi
• e) Ef einhver hlýðir ekki skipun lögreglunnar og það er nauðsynlegt að hann geri það strax

Takmarkanir

Lögreglan þarf að passa að valda ekki meiri skaða en nauðsynlegt er. Hún á að beina kylfum að handleggjum og fótum. Hún má ekki beina kylfunum að höfði, hálsi, brjósti, nýrnasvæði eða hryggsúlu. Hún á að forðast að slá í liðamót og má ekki nota kylfu til stungu.

Skráningarskylda

Ef lögreglan notar kylfu verður hún strax að segja yfirmönnum sínum frá því og skrifa skýrslu. Í henni verða að koma fram ástæður notkunarinnar, hvernig kylfunni var beitt og hvað hún gerði til að forðast skaða.

Já, almennt mátt þú mynda lögreglu við störf á opinberum vettvangi. Lögreglan má almennt ekki banna þér það.

Undantekningar

Lögreglan getur bannað þér að mynda ef hún telur að myndbandið geti:

• Skemmt eða spillt rannsókn
• Skaðað hagsmuni þriðja aðila
• Valdið verulegum truflunum á starfi hennar

Mikilvægt

Ef lögreglan bannar þér að mynda verður hún að gæta meðalhófs — hún má t.d. ekki slá símann úr höndum þér eða taka hann af þér án þess að leggja hald á hann með lögmætum hætti.

Ef þú segir að vímuefnin séu til eigin nota teljast þau til einkanota — þú þarft ekki að sanna það. Lögreglan verður að sanna að þú hafir ætlað að selja þau.

Hvað skoðar lögreglan?

• Hvort þú varst með mikið magn vímuefna á þér
• Hvort efnunum var skipt niður í söluvæna poka
• Hvort tæki, vog, ziplock-pokar o.fl. fundust á staðnum
• Hvort þú varst með margar tegundir vímuefna á þér
• Hvort lögreglan hefur oft áður fundið vímuefni á þér
• Hvort þú gefur trúverðuga skýringu á því að efnin séu til eigin nota — t.d. ef þau fundust heima hjá þér og ólíklegt þykir að þú sért að selja
• Hvort þú breytir frásögninni eða hún þykir ótrúleg
• Hvort þú átt sögu um sölu vímuefna

Í stuttu máli: Er sagan trúverðug?

Dæmi úr dómaframkvæmd

173 gr. af kannabis hefur verið talið neysluskammtur. Samkvæmt reglum dómstólasýslu nr. 12/2018 geta einstaklingar verið með allt að 100 gr. af kókaíni til einkanota — það er ekki skylda að skammturinn sé lítill.

• Lögreglan má ekki halda þér lengur en nauðsynlegt er — mest í 24 klst.
• Lögreglan má leita á þér áður en hún setur þig inn. Ef þú þarft að afklæðast verður það að gerast í klefanum, fyrir framan starfsmann af sama kyni — ef þú ert kynsegin máttu ráða.
• Lögreglan á að skrá alla hluti sem hún tekur af þér og afhenda þér þá eftir vistina
• Bjalla á að vera í öllum klefum svo þú getir hringt til að komast á salernið eða óskað eftir aðstoð. Lögreglan má neita ef þú sýnir mikla mótspyrnu eða ert talin/n hættuleg/ur.
• Myndavélar eru í öllum klefum og eiga að vera í gangi — m.a. þér til verndar
• Þú átt rétt á samloku um leið og þú biður um hana. Þú færð heitan mat ef vistun varir lengur en 24 klst. Lögreglan á að skrá hvort þú þiggur mat eða ekki.
• Í öllum klefum á að vera aðgangur að vatni — þú getur einnig óskað eftir mjólk og kaffi
• Ef þú þarft á lyfseðilskyldum lyfjum að halda á lögreglan að kanna það og útvega þau ef talið er mikilvægt. Þetta á líka við um lyf sem þú ert með á þér.

Hvað á lögreglan að skrá?

• Hver tók ákvörðun um að setja þig í klefann og númerið á honum
• Hvaða hlutir voru teknir af þér
• Hvort þú varst með sjáanlega áverka þegar þú varst sett/ur inn
• Hvort verjandi eða aðrir heimsóttu þig
• Hvenær þú fékkst mat og hvenær þú varst yfirheyrð/ur
• Hvenær þú varst færð/ur fyrir dómara, sett/ur aftur í klefa, látin/n laus eða færð/ur í gæsluvarðhald
• Annað sem skiptir máli — t.d. ef þú fórst til læknis eða á sjúkrahús

Lögreglan má taka af þér eigur þínar ef hún telur að:

• Þær séu sönnunargögn í sakamáli — t.d. vopn, sími með upplýsingum o.fl. Ef lögregluna vantar eitthvað úr símanum á hún að bjóða þér að hún taki afrit af því sem hún telur vera sönnunargagn, í stað þess að taka símann af þér.
• Þú hafir stolið þeim eða keypt þær fyrir ólöglegan pening (ávinningur af broti)

Skyldur lögreglu

• Lögreglan á að halda lista yfir alla haldlagða muni og ber ábyrgð á því að þeir skemmist ekki
• Lögreglan á að skila þér hlutnum — nema hann sé raunverulegt þýfi eða sönnunargagn

Lögreglan verður að fá leyfi frá dómara til þess að setja þig í farbann. Dómari gerir það ef öll skilyrði gæsluvarðhalds eru uppfyllt — farbann kemur þá í staðinn fyrir gæsluvarðhaldið.

Tegundir farbanns

• Bann við því að fara úr landi eða út fyrir ákveðið svæði, t.d. Reykjavík, í ákveðinn tíma
• Vistun á stofnun eða sjúkrahúsi — ef þú ert of veik/ur andlega fyrir gæsluvarðhald í fangelsi
• Ökklaband eða annar staðsetningarbúnaður
• Skylda til að gefa þig fram við lögreglu á ákveðnum tímum

Þú átt alltaf rétt á verjanda ef lögreglan handtekur þig. Ef þú ert í fangaklefa kemur hann þangað til þín.

Ef þú ert sakborningur í sakamáli átt þú oftast rétt á verjanda — talaðu við lögmann ef þú ert í vafa.

Mikilvægast

Það skiptir mestu máli að vera með verjanda í skýrslutöku hjá lögreglu. Þú átt rétt á að tala við lögmanninn í einrúmi fyrir skýrslutökuna — hann gætir þess að lögreglan brjóti ekki á réttindum þínum.

Hvað kostar þetta?

Ríkið borgar fyrir verjandann þinn. Ef þú ert sakfelld/ur getur ríkið sent þér reikning — en ef málið er fellt niður eða dómari sýknar þig borgar þú ekkert.

Verð ég að mæta?

Ef þú ert sakborningur — já, þú verður að mæta. Ef þú mætir ekki getur lögreglan handtekið þig.

Ef þú ert vitni — þú mátt neita að mæta og lögreglan getur ekki handtekið þig. Lögreglan getur þá beðið dómara um að taka af þér skýrslu. Ef þú mætir ekki fyrir dóm án lögmætra forfalla getur lögreglan sótt þig og fært þig fyrir dómara.

Verð ég að svara spurningum?

Ef þú ert sakborningur þarft þú ekki að svara neinum spurningum — þú mátt þegja algerlega. Þú þarft aðeins að gefa upp nafn, kennitölu og lögheimili.

💡 Besta ráðið: Ef þú ert í vafa um hvað er best að gera skaltu óska eftir lögmanni.

Ef þú veist ekki hvort þú ert sakborningur eða vitni

Lögreglan verður að segja þér það strax ef þú spyrð.

Þú ert sakborningur um leið og lögreglan grunar þig um að hafa framið afbrot eða sakar þig um það.

Ef lögreglan er í vafa um hvort þú sért sakborningur eða vitni á hún að telja þig sakborning — þú nýtur þá meiri réttinda, t.d. þarftu ekki að svara spurningum og átt rétt á verjanda.

Réttindi sakbornings

• Þarft ekki að svara spurningum um sakir þínar
• Mátt segja ósatt án þess að þér sé refsað fyrir það
• Átt rétt á verjanda
• Átt rétt á að fá að vita hvað þér er gefið að sök

Lögreglan má handjárna þig ef:

• Lögreglan hefur handtekið þig og hætta er á að þú flýir eða beitir ofbeldi
• Þú ert æst/ur eða óróleg/ur
• Hún telur að þú sért með sönnunargögn á þér sem hún þarf að taka

Reglur um framkvæmd

• Handjárn eiga að vera fyrir aftan bak og lófarnir að snúa út
• Má ekki handjárna þig við annan mann eða fastan hlut
• Má ekki skilja handjárnaða manneskju eftir eina
• Ef tveir lögreglumenn flytja þig á annan stað á annar að sitja við hliðina á þér

Fótjárn

Í algjörri nauðsyn má fótjárna þig meðan þú ert í fangaklefa. Aðeins stjórnandi vaktar getur tekið þá ákvörðun. Það má ekki skilja þig eftir eina/n í meira en 15 mínútur í einu.

Ef lögreglan beitti þig þvingunarráðstöfunum — og mál þitt endaði ekki með sekt eða sakfellingu — gætir þú átt rétt á bótum úr ríkissjóði.

Þú þarft ekki að sanna að lögreglan hafi gert eitthvað rangt. Nóg er að þú hafir sætt aðgerðunum og að málið hafi ekki leitt til sakfellingar.

Hvað gefur rétt á bótum?

• Handtaka
• Gæsluvarðhald eða fangaklefi
• Blóðsýni eða þvagsýni tekið
• Leitað á þér, í bíl eða húsi
• Eignir eða síminn tekinn
• Farbann eða ferðafrelsi skert

Skilyrðin

• Þetta gerðist á síðustu 10 árum
• Málið endaði ekki með sakfellingu eða sekt

Handtaka

Lögreglan má handtaka mann ef rökstuddur grunur er um refsivert brot. Hún má halda þér í allt að 24 klukkustundir. Eftir það verður hún annaðhvort að sleppa þér eða fara fram á gæsluvarðhald fyrir dómi.

Gæsluvarðhald

Gæsluvarðhald er lengri frelsissvipting. Lögreglan þarf leyfi dómara til að setja þig í gæsluvarðhald. Ákveðin skilyrði þurfa að vera uppfyllt.

Réttindi þín

• Þú átt rétt á lögmanni
• Þú þarft ekki að svara spurningum um sakir þínar
• Þú átt rétt á að tilkynna nánasta aðstandanda þinn

Lögreglan má ekki leita á þér NEMA:

1. Dómari gefi leyfi (dómsúrskurður) — hann gerir það bara ef skilyrði leitar eru til staðar.
2. Þú gefir leyfi — lögreglan má ekki þvinga þig, t.d. með hótunum eða loforðum, eða líta á þögn eða rænuleysi sem samþykki. Hún má bara leita þar sem þú leyfir, t.d. bara í vasa en ekki í tösku. Þú mátt alltaf draga leyfið til baka og þá verður hún strax að hætta leitinni.
3. Neyðartilvik — ef raunveruleg hætta er á að sönnunargögn glatist meðan lögreglan bíður dómsúrskurðar má hún leita strax, t.d. ef búið er að kvikna í bakpoka þínum.

Skilyrði leitar

• Rökstuddur grunur um að þú hafir framið glæp
• Nauðsynlegt að taka af þér hlutinn eða efnið

Framkvæmd

Lögreglumaður af sama kyni verður að framkvæma leitina. Ef þú ert kynsegin máttu ráða. Lögreglan verður að sýna þér virðingu og fara varlega.

Líkamsrannsókn þýðir að lögreglan tekur blóðsýni, þvagsýni eða annað lífsýni úr þér.

Lögreglan þarf leyfi dómara eða samþykki þitt. Hún má ekki gera þetta án leyfis — nema hún gruni þig um að aka undir áhrifum áfengis eða fíkniefna. Þá má hún taka sýni samkvæmt umferðarlögum.

Skilyrði

• Rannsóknin má ekki valda þér skaða
• Til þarf að vera rökstuddur grunur um afbrot sem getur varðað fangelsisvist
• Framkvæmd af lækni eða öðrum með tilskilda menntun

Nei — einu spurningarnar sem þú þarft að svara lögreglu eru:

• Hvað þú heitir
• Hver kennitalan þín er
• Hvar lögheimili þitt er

Þú gætir þurft að sýna skilríki til sönnunar. Gott er að vera með skilríki í rafrænu veski í símanum.

Athugið

Lögreglan má handtaka þig ef þú neitar að gefa þessar upplýsingar — en það verður að vera nauðsynlegt í þágu rannsóknarinnar.

Ef lögreglan finnur hjá þér vímuefni til einkanota (neysluskammta) getur hún lokið málinu með sekt. Sektin er reiknuð svona:

Viðbótarsektir eftir efnum

Dæmi

Handtekin/n með 3 gr. af grasi: 50.000 + (3 × 4.000) = 62.000 kr.

Handtekin/n með 5 MDMA töflur: 50.000 + (5 × 15.000) = 125.000 kr.

Nefnd um eftirlit með lögreglu (NEL)

Ef þú telur lögreglu hafa brotið á þér getur þú sent kvörtun til NEL. Nefndin tekur mál til skoðunar ef:

• Starfsmaður lögreglu framdi refsivert brot í starfi sínu
• Lögreglan viðhafði ámælisverða framkomu eða starfsaðferðir
• Þú ert ósáttur/ósátt við almenna starfshætti lögreglu

Hvernig sendi ég kvörtun?

• Tölvupóstur: nel@nel.is
• Bréfpóstur: Skuggasundi 3, 101 Reykjavík
• Vefsíða: nel.is

Lögreglan má ekki hlera símann þinn NEMA:

• Dómari gefi henni sérstakt leyfi með dómsúrskurði
• Lögreglan sé viss um að með hleruninni fái hún mikilvægar upplýsingar um mál sem hún er að rannsaka
• Lögreglan sé að rannsaka brot sem varðar allt að 6 ára fangelsi

Réttindi þín

• Ef lögreglan hlerar þig verður hún að láta þig vita af því eftir á
• Þú átt rétt á að fá að vita hjá lögreglu hvort hún hafi einhvern tímann hlerað þig
• Leitaðu til lögmanns ef hún neitar

Kyrrsetning þýðir að lögreglan lætur kyrrsetja eignir þínar — t.d. bankareikninga, fasteign eða bifreið. Ólíkt haldlagningu tekur lögreglan eignirnar ekki af þér — þær eru áfram í þínum höndum en þú getur ekki ráðstafað þeim.

Hvenær er þetta gert?

• Til að tryggja greiðslu sektar eða sakarkostnaðar
• Til að leggja hald á ávinning af broti
• Krefst leyfis dómara

Hvenær fellur kyrrsetning niður?

• Þegar rannsókn máls er hætt
• Þegar dómari sýknar þig
• Þegar ekki er dæmt um upptöku ávinnings

Sala á vímuefnum er litin mun alvarlegri augum en varsla til eigin neyslu. Lögreglan getur þá ekki lokið málinu með sekt — málið fer yfirleitt fyrir dómstóla.

Munurinn á vörslu og sölu

• Varsla til eigin nota — lögreglan getur lokið málinu með sekt
• Sala eða afhending — málið fer yfirleitt fyrir dóm
• Undantekning — máli vegna afhendingar á kannabis má ljúka með sekt í fyrsta skipti: grunnsekt 50.000 kr. + 8.000 kr. á hvert gramm

Dæmi — afhending kannabis í fyrsta skipti

Þú afhendir einhverjum 4 gr. af kannabis: 50.000 + (4 × 8.000) = 82.000 kr.

Þetta á aðeins við í fyrsta skipti og þegar um afhendingu er að ræða — ekki sölu. Ef þetta gerist aftur fer málið fyrir dóm.

🔵 Fékkst þú bréf frá lögreglu?

Ef þar stóð að málinu væri lokið eða hætt — þá er málinu líklega lokið.

🔵 Heyrðir þú ekkert í langan tíma?

Ef liðnir eru meira en 6 mánuðir frá atvikinu og ekkert hefur gerst — veldu „Veit ekki hvort málið er búið“ og við skoðum.

🔵 Varst þú kallaður/kölluð fyrir dóm?

Ef já og dómari sýknaði þig — veldu „Dómari sýknaði mig“.